Muối NaCl "cái hạt muối mặn và tầm thường ấy" không chỉ là thực phẩm thiết yếu cho con người, mà chứa rất nhiều nguyên liệu quý dùng trong công nghiệp và nông nghiệp.

Trước hết để câu chuyện thêm mặn mà ban chờ tôi vào... kho lấy ra dúm muối.

Đây này! Bây giờ có muối trước mắt chúng ta đây, ban hãy nhìn kỹ: hạt muối kết tinh do rất nhiều tinh thể nhỏ bé, hình lập phương hoặc hình bát giác, chồng chất lên nhau, dính lại với nhau thành như cái đấu, có hạt trong hạt đục hoặc trắng đục. Dưới ánh nắng mặt trời, hạt muối long lanh ngũ sắc rất đẹp. Ở giữa những tinh thể ấy có khe nước, cho nên khi đem rang hạt muối, nước ở khe bốc hơi nhanh làm cho muối nổ lách tách đấy.

À! bạn có phân biệt thế nào là muối tốt, muối xấu không?

- Bạn cứ nếm hạt muối đi. Mặc dù bạn rất "sành điệu", bạn cũng khó mà trả lời được hoàn toàn đúng. Cũng không phải nó trắng tinh như hoa huệ, hay có màu hồng nom dễ yêu là nhất thiết nó ngon đâu!

Các đồng chí phòng hoá nghiệm cho chúng ta biết:

- "Muối ăn của ta do nhiều chất muối khác nhau hợp lại. Chất nhiều nhất là chất muối Clorua Natri, (NaCl) gọi là chất tinh muối. Muối ăn nào có nhiều chất tinh muối (NaCl) là muối ăn tốt nhất. Nước Yêmen, ở Trung Cận Đông là xứ nóng gần suốt năm, mưa rất ít là nơi sản xuất muối ăn tốt nhất thế giới. Muối Yêmen có gần 99% chất tinh muối (ở miền Nam nước ta muối ăn cũng có tới 95% chất tinh muối).

Như thế muối tốt và ngon do chứa nhiều chất tinh muối (NaCl) chứ không do màu sắc.

Tuy nhiên muối đen, bẩn ăn không hợp vệ sinh và không ngon, vị muối bẩn chứa nhiều tạp chất (đất, bùn, v.v....) và dĩ nhiên tỷ lệ chất tinh sẽ ít đi.

Theo hoá học muối NaCl là do sự hóa hợp của 2 chất: Clo và Natri, tách riêng ra tác dụng của 2 chất này "ghê lắm" bạn ạ! Đây nhé:

- Chất Clo (Cl) là một chất khí có thể dùng chế bom ngạt, thuốc nổ (Clorat). Trong chiến tranh thứ hai phát xít Đức dùng Clo để làm hơi độc giết người.

Nhưng Clo có tác dụng tốt. Ăn vào dạ dày, Clo làm thức ăn dễ tiêu hoá. Trong y khoa, Clo dùng chế sát trùng, thuốc tiêu. Người ta dùng Clo chế ra thuốc trừ sâu bọ trong nông nghiệp, chế thuốc tẩy mầu, thuốc nhuộm.

- Chất Natri (Na) là một kim loại mềm và trắng như bạc. Nó dùng chế ra nhiều hoá chất khác, đặc biệt là chế ra Xút ăn da (NaOH). Xút ăn da là một trong các sản phẩm quan trọng nhất cho công nghiệp hoá học. Công nghiệp xà phòng và dầu mỏ dùng xút ăn da nhiều nhất. Các nước phát triển đã dùng nhiều muối điều chế ra xút ăn da và lấy xút ăn da cho vào thuốc nhuộm màu, chế kính, làm giấy, làm sà phòng, làm tơ nhân tạo, hợp kim thép và làm nhiều thứ... linh tinh khác. Như ta biết, clo và Natri đều có trong muối ăn.

- Này! Tại sao có thứ muối ăn chát và thường thường muối để ngoài trời hay chảy rữa nhỉ?

- Vì trong muối ăn ấy có muối Manhediom đấy! Muối Manhediom ở trong muối ăn làm cho muối có vị chát và dễ chảy. Biết tính chất "anh chàng" này như thế nên ở các Nhà máy chế biến muối ăn người ta đã tìm cách loại nó ra.

Đoàn cán bộ của ta đi thăm quan đồng muối Trung Quốc có mang về loại muối đã chế biến để mấy tháng không chảy!

Muối Manhêđiom cũng có ích: Nó dùng để chế thuốc sát trùng, thuốc tẩy, làm giấy có màu trắng bền, dùng giữ màu len, dạ, vải, sản xuất men, dùng làm kỹ nghệ thuộc da, làm đường...

Trong muối ăn có thể có chất vôi. Muối ăn nào có nhiều chất vôi thì nồng và nhạt. Vôi dùng ít không độc mà lại cần thiết cho cơ thể. Vôi cũng làm phân bón và chế thuốc sát trùng.

Các bạn ạ, nếu đồng bào làm muối để muối kết tinh cao độ mặn thì muối ăn hơi đắng vì có nhiều muối photatxiom (còn gọi là muối kali - ClK) kết tinh theo. Nước ót hay nước khắt, nước chuồm, nước đắng (nước còn lại sau khi cạo muối) chứa rất nhiều muối Kali.

Kali một trong những loại chất rất cần thiết cho cây cối phát triển, nhất là đối với những loại cây sinh ra bột và đường như: lúa, ngô, khoai, mía. Kali còn làm cho cây cững đỡ đổ, có sức chống hạn, chống sâu. Dùng Kali làm phân bón rất tốt (cũng gọi là phân phồ-tạt mà trước đây Liên Xô có chở sang giúp nông dân ta).

Cũng xin kể thêm với các bạn là trong muối ăn còn có thể có chất Iốt (I) và chất Brom (Br) nhưng nó có cũng ít thôi. Đây là hai chất độc tuy nhiên dùng ít không hại:

- Chất Br dùng trong y dược để bào chế thuốc an thần.

- Chất Iốt hoà với cồn dùng để sát trùng các vết thương và sát trùng ngoài da khi tiêm thuốc. Chất Iốt cần thiết cho cơ thể chúng ta hoạt động được bình thường.

Này! bạn biết không với người bị bệnh biếu cổ là do thiếu chất Iốt đấy! người ta chữa bệnh này bằng cách cho bệnh nhân uống Iốt pha, song không được uống nhiều đâu!

Tóm lại, muối chẳng những là một nhu yếu phẩm cho đời sống con người mà còn là một nguyên liệu rất cần thiết trong công nghiệp chế axít, làm thiếc, làm dầu, xà phòng, thuộc gia, chế tơ nhân tạo, làm thuỷ tinh, đồ sành, gốm, công nghiệp chế thuốc trị bệnh, công nghiệp làm nước đá, làm các chất lạnh (kem cốc, kem que,... ) Muối còn dùng chế tạo phân bón, trồng cây và nuối súc vật.

Các bạn ạ!

Chúng ta không đi sâu nghiên cứu tính chất và tác dụng của từng loại muối, trong muối ăn. Đại thể, chúng ta cũng biết rằng "cái hạt muối mặn và tầm thường ấy" là thực phẩm thiết yếu cho đời sống con người và chứa rất nhiều nguyên liệu quý dùng trong công nghiệp và nông nghiệp.